Annelerin Sandığından Geleceğe Uzanan Bir Miras: Peşkir, Kese ve Gelin Aynaları
Bu hafta sizlere, 3–13 Kasım 2023 tarihleri arasında Yalova Bal Göç derneği ile birlikte Balkan Evi Dr. Ahmet Doğan Kültür Merkezi’nde açtığım Peşkir, Kese ve Gelin Aynaları Sergisinden bahsetmek istiyorum.
Bu sergiyi hazırlarken, iki temel amaçla yola çıktık. İlki; artık yapılmayan gelin aynaları, peşkirler ve keseleri kayıt altına almak, onları sadece geçmişin nesneleri olarak değil, farklı kullanım alanlarıyla yaşatılabilir kültürel miraslar hâline getirmek. İkincisi ise geleneklerimizi koruyarak gelecek nesillere aktarabilmek.
Bu nedenle büyüklerimizden emanet kalan bu eserler tek tek toplandı, incelendi ve kayıt altına alındı. Kullanılan malzemeler, renkler, teknikler, motifler ve kompozisyon özellikleri belgelendi. Her biri, bir dönemin estetik anlayışını ve kadın emeğini taşıyan sessiz tanıklar…
Serginin ana temasını, annelerin sandıklarında saklanan peşkirler, keseler ve göç sırasında yanlarında getirdikleri gelin aynaları oluşturuyor. Tıpkı diğer çeyiz parçaları gibi bu işlemeler de genç kızların hayata, sevgiye, evliliğe ve anneliğe dair umutlarını motifler ve renkler aracılığıyla nakşettikleri birer anlatıdır. Her dikiş, bir beklentinin, bir duanın, bir hayalin izini taşır.
Balkan kültüründe bereketi ve aydınlığı temsil ettiğine inanılan gelin aynası, bu sergide özel bir yer tutu. Güzelliğin, asaletin ve ihtişamın simgesi olan tavus kuşu, şans ve koruyuculukla özdeşleştirilen Fatma Ana Eli, Balkan desen ve figürleriyle birlikte cam altı boyama tekniğiyle işlendi. Tamamı Balkan geleneğine göre düzenlenen ahşap çerçeveli aynalar, baba ocağından ayrılan taze gelinin önünde taşınarak yeni bir hayata adım atışını simgeler.
Bu çalışmaların tamamı, göç sırasında yanlarında taşıdıkları mirası, büyüklerinden gördüklerini ve öğrendiklerini, yaşadıkları dönemin malzemeleriyle yeniden üreten kadınların eserleridir. Kullandığımız sergide yer alan örnekler, 1930’lı yılların başından 1960’lı yılların sonuna kadar uzanan bir zaman dilimini kapsar ve Balkan kadınlarının zarafetini, sabrını ve üretkenliğini gözler önüne serer.
Son söz olarak şunu söylemek isterim:
Gelin, tarihin dokusunu birlikte keşfedelim, paylaşalım, yaşatalım ve gelecek kuşaklara miras bırakalım.
